Takip et

Brezilya ve Eşitsizliklerin Katmanları: Lula’nın Yolu

🎧 Dinle ✕
DOI:10.5281/zenodo.24296819 Atıf Yap ✅ Kopyalandı! Kopyala ✅ Kopyalandı!

Brezilya, “kalkınmanın olmadığı büyüme” olgusunun tartışılabileceği örnek ülkelerden biri. 2003’te Lula liderliğinde İşçi Partisi ilk kez iktidara geldi. Yoksulluğun azaltılmasında önemli adımlar atıldı. Ancak eşitsizliklerin temellerine yönelik müdahaleler sınırlı kaldı. Lula’nın dördüncü dönemine bu sınırlar eşlik ediyor.

Lula’nın 25 Ekim 2026’da dördüncü kez seçilmesinin ardından Brezilya’nın yüzleşeceği sorunlar yeniden tartışmaya açıldı. Bu yazı, Brezilya’da ilerlemenin ne denli kalıcı olduğu sorusuna, gelir eşitsizliğinin temellerine ve Lula dönemlerinde hangi alanlara müdahale edilip hangilerine edilemediğine odaklanıyor. Todaro ve Smith (2015, ss. 30-35) “Progress in the Struggle for More Meaningful Development: Brazil” (Daha Anlamlı Kalkınma Mücadelesinde İlerleme) başlığı altında Brezilya deneyimini “kalkınmanın olmadığı büyüme” üzerinden tartışıyor. Bu çerçeve ve büyümenin eşitsizlik göstergelerine nasıl yansıdığı sorusu, yazının çıkış noktasını oluşturuyor.

Brezilya, gelir düzeyi açısından dünyanın en büyük on ekonomisi arasında; yüzölçümü ve nüfus (yaklaşık 213,6 milyon) açısından da küresel ölçekte en büyükler arasında yer alıyor. Bununla birlikte, tarihsel veriler dikkate alındığında Gini katsayısı en yüksek seyreden ülkelerden biri.

Şekil 1’de görüldüğü üzere Lula’nın ilk yıllarında 58 düzeyinde olan Gini katsayısı, 2024’te yaklaşık 8 puanlık bir düşüşle 50,3’e inmiş durumda. İşçi Partisi iktidarı boyunca azalan gelir eşitsizliği, Dilma Rousseff’in son yılından itibaren ve Temer döneminde yeniden arttı; Lula III dönemi ile birlikte yeniden azalma eğilimi öne çıktı.

Şekil 1. Brezilya: Gini Endeksi, 2002-2024

2003 sonrası dönemde Gini katsayısının gerileme eğilimi, Brezilya tarihinde görülen en güçlü iyileşme evresini temsil ediyor.

Brezilya’da eşitsizliklerin temelleri

Latin Amerika ve Karayipler’in tarihsel verilerine dayanan çalışmalar, bölgedeki eşitsizliklerin sömürge döneminde kurulan kurumsal ilişkilere dayandığını somutluyor. Lambais ve Palma’nın (2026) 1574–1920 dönemi için oluşturduğu ilk uzun dönemli GSYİH serisine göre Brezilya’da kişi başına gelir 1600’lerin başında İberya Avrupası düzeyinde gerçekleşti; sonrasında geriledi ve 200 yılı aşkın süre durağan kaldı. Bu durgunluğun merkezinde ise üretim yapısı, emeğe el koyma biçimleri yer alıyor. Sürekli zorla getirilen ucuz emek yani kölelik, ücretlerin baskılanmasına, teknolojiye duyulan gereksinimin zayıflamasına ve iç pazarın daralmasına zemin hazırladı. Köle ticaretine yönelik 1808’deki ilk yasak, vasıfsız ücretleri yüzde 24 artırıp ücret eşitsizliğini yüzde 25 azalttı; ilk sürekli büyüme de 1850 yasağı ve 1888’de köleliğin kaldırılmasıyla başladı. Eşitsizliğin azaldığı dönemlere, emek piyasasını güçlendiren kurumsal kırılmalar eşlik etti.

Bu mirasın izleri bugüne taşınmış durumda. Laudares ve Valencia Caicedo (2023), 1872’de köle yoğunluğunun yüksek olduğu bölgelerde bugünkü Gini göstergelerinin belirgin biçimde daha yüksek olduğunu ortaya koyuyor. Beyaz çalışanların geliri hâlâ siyah ve melez çalışanlarınkinden yaklaşık yüzde 70 daha fazla. Kuzeydoğu’da nüfusun yaklaşık beşte ikisi yoksulluk sınırının altında yaşarken, bu oran Güney’de onda birin biraz üzerinde seyrediyor (IBGE, 2025).

Toprak dağılımı, tek tip tarımsal üretim ve büyük toprak mülkiyetine (latifundia) dayalı üretim biçimleri, eşitsizliklerin sürekliliğinin bir diğer kaynağını oluşturuyor. Brezilya, toprak dağılımının en eşitsiz olduğu ülkeler arasında yer alıyor. 2017 tarım sayımına göre toprak Gini katsayısı 0,87 olarak hesaplandı. Drumond ve Uchôa (2026), tarafından elde edilen bulgularına göre 1970-2010 arası dönemde, iktisadi büyüme ile toprak Gini katsayısı arasında negatif yönlü korelasyon söz konusu. Büyük işletmelerin yüzde 2’si tarım arazisinin yaklaşık yüzde 60’ını kontrol ediyor (BNDES, 2026). Üretim yapısı da eşitsizliklerin yeniden üretilmesinde belirleyici koşulları kapsıyor. Son 30 yılda erken sanayisizleşme eğiliminin baskın hale geldiği Brezilya’da, tarım ticareti, madencilik ve petrol gibi emtia sektörleri büyümenin itici unsurlarını oluştururken, bu alanların istihdam yaratma kapasitesi sınırlı kalıyor.

Devletin ve büyük kamu kuruluşlarının yatırım ve krediyi yönlendirmede kilit rol oynadığı bu yapıda, yerli sermayenin yatırım yönelimleri bir diğer temel kısıtı oluşturuyor: yüksek reel faizler ve emtia gelirleri, sermayeyi üretken sanayi yatırımı yerine finansal varlıklara ve emtia sektörlerine yönlendiriyor (Palma, 2012). Yatırımların düşük düzeyi Brezilya ekonomisinde büyümenin sürdürülebilirliğini kısıtlıyor. Yatırımların GSYİH’ye oranı 2025’te yüzde 16,8 düzeyinde gerçekleşti (IBGE, 2026).

Birçok Latin Amerika ülkesinde olduğu gibi, Brezilya da yüksek enformel (kayıt dışı) istihdam düzeyine sahip. Kayıt dışı istihdam Lula döneminde belirgin biçimde geriledi: 2002’de çalışanların yarısından fazlası kayıt dışıyken, bu oran 2008’de yarının altına indi. Ancak bugün çalışanların yaklaşık beşte ikisi kayıt dışı çalışmaya devam ediyor (IPEA; IBGE, 2026).

Vergi politikaları, eşitsizliklerin süreğenleşmesini hazırlayan bir diğer önemli koşul. Vergi sistemi tüketim vergilerine dayanıyor ve gelir vergisinin payı düşük. Vergi yükü de eşitsiz dağılıyor: ortalama efektif vergi oranı yüzde 42,5 iken, en üstteki yüzde 0,01’lik kesimde bu oran yüzde 20,6’ya iniyor (2019). Temettü (kâr payı) gelirlerinin 1996’dan 2026’ya kadar vergiden muaf olması bunun başlıca nedenini oluşturuyor (Palomo vd., 2025).

Lula’nın yolu: İktidar bloğu ve eşitsizlikler

İşçi Partisi’nin Lula’nın iki dönemi ve ardından Rousseff ile iktidarda kaldığı yıllar, büyüme açısından 1980 sonrasından farklı bir döngüye işaret ediyor; 2003-2014 dönemi aynı zamanda Latin Amerika’da emtia canlanmasına denk geldiği için belli ilerlemelerin bu koşullar altında değerlendirilmesi gerekiyor. Diğer yandan bu dönemin tek bir modelle açıklanabilirliğinin sınırları söz konusu. Bu dönemi, ortodoks makro çerçeve, neo-kalkınmacı araçlar ve sosyal kalkınmacı bölüşüm stratejilerinin bir arada yürütüldüğü melez bir model olarak okumak mümkün (Tahsin, 2022). Makro politikalarda, enflasyon hedeflemesi, faiz dışı fazla ve yüksek faizle ortodoks çerçeve korunurken, neo-kalkınmacı araçlar devlet kurumları üzerinden yaşama geçirildi. 2007’de başlatılan Büyümeyi Hızlandırma Programı (PAC) altyapı yatırımlarını, Brezilya kalkınma bankası BNDES ise sübvansiyonlu kredilerle büyük yerli şirketleri (“ulusal şampiyonlar”) destekledi. Devlet petrol şirketi Petrobras ise büyük yatırım programı ve yurt içinden alım şartıyla enerji politikasını sanayi politikasına bağlayan başlıca araç oldu. Büyümenin itici gücünü iç talebe dayanan sosyal kalkınmacı stratejiler belirledi (Tahsin, 2022).

Lula’nın iktidar bloğu, aslında bu politika dizisinin siyasi temelini oluşturuyor ve temel alınan stratejilerin kapsamını özetliyor. Blok, finans kesimi, büyük tarım sermayesini de içeren yerli sermaye ve yoksulların kapsandığı bir uzlaşıya dayanıyordu (Saad-Filho ve Boito, 2016). Finans kesimi için yüksek faiz ve ortodoks makro çerçeve, yerli sermaye için BNDES kredileri, büyük tarım sermayesi için sübvansiyonlu kredi ve “dokunulmayan” toprak mülkiyeti, yoksullar için ise transferler ve asgari ücret politikaları öne çıktı. Bu nedenle Lula’nın politika alanı iktidar bloğunun “kabul” edebileceği başlıklara göre şekillendi.

Lula dönemlerinde yeniden bölüşüm politikaları iki eksen üzerinden yürütüldü: emek piyasası ve şartlı nakit transferleri. İlk eksende kayıtlı istihdam teşvik edildi, iş sözleşmeleri buna göre düzenlendi ve 2003-2014 arasında işsizlik yaklaşık 3 puan geriledi. Kayıtlı istihdamın yaygınlaşması, emeklilik, hastalık ve engellilik ödenekleri ile ücretli yıllık izin gibi sosyal güvenlik haklarına erişimin de genişlemesi anlamına geliyordu. Reel asgari ücret düzenli olarak artırıldı ve 2011’deki yavaşlamanın ardından da artış sürdü (Ban, 2013).

En üst yüzde 10’un emek gelirindeki payı 2004-2009 arasında yüzde 47,1’den 40,2’ye düştü (Şekil 2); asgari ücretin reel değeri ise 2003-2010 arasında yüzde 52 arttı (Şekil 3).

Şekil 2. Emek gelirinin dağılımı, 2004-2025

Şekil 3. Reel Asgari Ücret, 2003-2025

(yıllık ortalama aylık ücret, 2025 fiyatlarıyla (IPCA))

Ücret artışları hem ücret eşitsizliğini azalttı hem de sosyal güvenlik kazanımlarını genişletti (Gasparini ve Lustig, 2011). Ancak istihdam artışına düşük ücretli ve vasıfsız işlerin yaygınlaşması eşlik etti (Saad-Filho ve Boito, 2016).

İkinci eksende Brezilya, Cardoso döneminden devralınan uygulamaları genişleterek şartlı nakit transferlerinin öncü ülkelerinden biri oldu. Sıfır Açlık (Fome Zero) ile başlayan süreçte, sektörel programlar 2003’te Bolsa Família (Aile Yardımı) çatısı altında birleştirildi. Okula devam, sağlık takibi ve doğum öncesi kontrol koşullarına bağlı program, 2003–2012 arasında nüfusun yüzde 9’undan yüzde 29’una, 12,5 milyon haneye ulaştı; buna karşın maliyeti GSYİH’nin yalnızca yüzde 0,5’i düzeyinde kaldı (Weisbrot vd., 2014).

Aynı dönemde 31,5 milyon kişi yoksulluktan çıktı. Bulgular, programın yoksulluk oranını ve çocuk ölümlerini geriletirken okul terkini azaltarak eğitim alanında kalıcı iyileşmeler sağladığı yönünde (Neves vd., 2022)

Şekil 4. Yoksulluk oranı, 2002-2024

(Uluslararası yoksulluk sınırı altında yaşayan nüfus, % (2021 satın alma gücü paritesi))

Gini 2002’de 58,1’den 2009’da 53,7’ye indi (Şekil 1); günde 8,30 dolar sınırına göre yoksulluk yüzde 49,8’den 36,3’e geriledi (Şekil 4). Bununla birlikte Gini katsayısındaki iyileşmenin yalnızca emek piyasasına değil, büyük ölçüde şartlı nakit transferi uygulamalarına da bağlı olduğu değerlendiriliyor (Neves vd., 2022).

2003-2012 arasında sosyal harcamaların GSYİH içindeki payı yüzde 13’ten 16’ya yükseldi. Ancak artış sosyal korumada yoğunlaşırken eğitim ve sağlık harcamalarının durağan kalması, nitelikli kamu hizmeti taleplerinin öne çıkmasına yol açtı ve 2013 protestolarının temel dayanağını oluşturdu.

2015 sonrası kesintiye uğrayan reformlar

Emtia fiyatlarında canlanma döneminin sona ermesiyle 2015–2016’da resesyon yaşandı ve Rousseff, faizleri düşürme girişiminin ardından ortodoks çizgiye döndü (Tahsin, 2022). Bu dönemde kalıcı iyileşme taleplerine yanıt verilememesi İşçi Partisi’nin temellerini zayıflattı.[1]

Temer hükümeti dönemi ise Lula dönemi ile hız kazanan sosyal yardım politikalarının gerilemesini temsil ediyor. Bu dönemde kamu harcamalarını 20 yıl donduran anayasa değişikliği ve iş yasası reformu gündeme geldi. Reel asgari ücret 2016–2022 yılları arasında durağan bir seyir izledi (bkz. Şekil 3).

Covid-19 döneminde gündeme gelen Acil Yardım Paketi ile yeniden sosyal politikaların önemi arttı. Bu uygulamalar Gini katsayısını düşürdü, ancak sonrasında yardım kapsamının azalması sonucunda gelir temelli eşitsizlik verileri yeniden yükseldi. Bolsonaro döneminde Bolsa Família’nın adı Auxílio Brasil (Brezilya Yardımı) olarak değiştirilse de şartlı nakit transferleri, popülist politikaların ve yoksullara ulaşmanın bir bileşeni olarak gündemden düşmedi.

2023 sonrası politikalar

Lula III döneminde, 2023’te Bolsa Família’nın yeniden inşa edilmesi ve asgari ücretin reel artış kuralının geri getirilmesi, aslında yoksulluğu azaltma stratejilerinin kurumsallaştırılması noktasında atılan önemli bir adımı temsil ediyor.

Bolsa Família’nın 2023’te 14.601 sayılı Yasa ile yasal güvenceye kavuşturulması, programı siyasi dalgalanmalara karşı daha dayanıklı hale getirmiş durumda (Pontuschka vd., 2025). Ancak belli gruplar “hak” sahibi olduğu halde programa dahil olamıyor. Özellikle siyahi kadınlar, yerli ve quilombola (kaçak kölelerin kurduğu toplulukların torunları) toplulukları ve kayıt dışı çalışanlar, transferlerin dokunamadığı katmanlar arasında yer alıyor.

Toplumsal ilerlemenin eşitsizlikler temelinde irdelenmesi, politikaların kalıcı etkiler yaratma kapasitesini sorgulamayı gerektiriyor. Bu tartışmanın bir boyutu da iyileşmenin hak temelli mi, yoksa transfer temelli mi olduğu ile ilgili. Lula dönemlerinin kazanımları büyük ölçüde transfer ve tüketim kredilerine bağlı olarak gerçekleşti (Lavinas, 2017). Rousseff döneminde çıkarılan üniversite kotaları ise 2023’te süresiz hale getirildi; ancak beyazların üniversite mezuniyet oranı hâlâ siyah ve melezlerin iki katı. Temer ve Bolsonaro dönemlerindeki iş yasası ve emeklilik reformları ise yasal güvenceye kavuşmuş hakların da geri alınabileceğini gösterdi.

Dokunulmayan alanlar

Yirmi yıllık veriler ve politika yönelimleri bize iki yönlü bir tablo çiziyor. İyileşmenin transferler ve asgari ücret politikalarına dayanması, vergi ve mülkiyet yapısının ise uzlaşmanın dışında tutulması, ilerleme patikasının iki ayrı boyutunu ortaya koyuyor.

Vergi verileri bu başarının sınırını somutluyor. Eşitsizliğin azaldığına dair bulgular büyük ölçüde hane halkı anketlerine dayanıyor; ancak anketler en üst dilimdeki gelirleri eksik ölçüyor. Vergi verilerini de kullanan Dünya Eşitsizlik Veritabanı’na (WID) göre en zengin yüzde 10’un ulusal gelirdeki payı 2002’de yüzde 59,3, 2024’te ise yüzde 59,1 olarak gerçekleşti; yani yirmi iki yılda neredeyse hiç değişmedi. Bu dilimin servet payı da yüzde 71-72 düzeyinde kaldı (Şekil 5). İyileşmenin büyük ölçüde en alttakilerin gelirindeki düzelmeden kaynaklandığını ileri sürmek mümkün.

Şekil 5. En zengin %10’un gelir ve servet payı, 2002-2024

Lula III döneminde hükümet ilk kez gelir vergisi alanına müdahale etti: Kasım 2025’te yasalaşan reform ile temettü gelirlerine ve yüksek gelirlere asgari vergi getirildi. Ancak reformun sınırlı sayıda mükellefi (yalnızca 141 bin) kapsaması, olası etkilerinin sınırlarına işaret ediyor. Büyük tarım sermayesini finanse eden vergiden muaf tahvilleri vergilendirmeyi öngören kararname ise Ekim 2025’te Kongre’nin onayını almadı; tarım sermayesinin parlamento kanadının Kongre’nin yarısından fazlasını oluşturması (Vergara-Camus ve Fares, 2026) bu kararda belirleyici oldu.

Dokunulmayan alanlar arasında en hassas başlık toprak ve mülkiyet ilişkileri özelinde ortaya çıkıyor. Lula’nın ilk iki döneminde yaklaşık 40 milyon hektar tarım reformuna ayrıldı; ancak devlet bu toprağın büyük kısmını kamulaştırmayla değil, toprak sahiplerinden piyasa fiyatına satın alarak elde etti. Reformun kapsamı büyük toprak sahiplerinin çıkarlarına dokunmadan oluşturuldu. Verimlilik endeksleri güncellenmedi, toprak vergisi vergi gelirlerinin binde birinin altında kaldı (Sauer, 2019; Vergara-Camus ve Fares, 2026). Lula III döneminde ise tarım reformuyla toprak verilen aile sayısı yılda 12 bin civarında kaldı; bu sayı ilk dönemin zirve yıllarında yılda 100 binin üzerindeydi.

Üretim yapısının dinamikleri de istihdam yaratma noktasında farklı bir tablo sunmuyor. İstihdam oranı 2025’te yüzde 59,1 ile serinin en yüksek düzeyine ulaştı; ancak istihdam artışı sanayide değil, düşük verimli hizmetlerde yoğunlaşıyor (IBGE, 2026). Bugün çalışanların yaklaşık üçte biri en fazla bir asgari ücret kazanıyor (IBGE, 2026). İmalat sektöründeki küçülme eğilimi devam ediyor, imalatın katma değer payı 2004’te yüzde 15,1 iken 2025’te 11,8’e geriledi.

Sonuç

Brezilya’da Gini son yirmi yılda transfer ve asgari ücret politikalarına duyarlı bir seyir izledi. Ancak eşitsizliklerin temellerine yönelik müdahaleler sınırlı kaldı. En üstteki gelir ve servet yoğunlaşması, regresif (gelire göre azalan oranlı) vergi sistemi, toprak reformu, ırksal ve bölgesel farklılıklar açısından somut ilerlemeler gerçekleşemedi.

Şüphesiz Lula’nın siyaseti ve kalkınma yolu, ülkesinin tarihsel gelişiminde önemli kırılmaları temsil ediyor. Ancak Brezilya’nın siyasi temsiliyet biçimleri, yürütme ve yasama arasındaki uyumsuzluklar ve temsiliyet krizi, Lula’nın geçmiş dönemlerinde olduğu gibi bu dönemde de hareket alanını daraltıcı etkiler barındırıyor. Lula’nın bu döneme yüksek bir kamu borcu düzeyiyle başlaması da mali politika araçlarının sınırlarına işaret ediyor. Yeni PAC (2023) ve Yeni Sanayi Brezilya (2024) programlarıyla yeniden devreye alınan Petrobras ve BNDES’in kaynakları hangi esaslara göre dağıtacağı, erken sanayisizleşme eğiliminin tersine çevrilip çevrilemeyeceğini belirleyecek. Enerji geçişi ve ekolojik tahribat ise sermaye ile yerel topluluklar arasında önemli bir çatışma alanını temsil ediyor.

Daha büyük bir fotoğrafta, ABD-Çin rekabetinin odağında yer alan ve BRICS içinde Güney Amerika’nın en güçlü temsilcisi olan bu ülkenin Lula ile birlikte nereye evrileceği de belirsizliğini koruyor. Bu belirsizlik ve Kongre’deki dengeler, Lula’yı dış politikada olduğu gibi iç politikada da daha pragmatik tercihlere yöneltebilir. Ancak Lula’nın Brezilya için ilerlemenin yolunu kalıcılaştırması için bölüşüm politikalarına odaklanması ve evrensel hakların kurumsallaşmasına katkı sunan çabaları sürdürmesi kaçınılmaz bir zorunluluk. Son yirmi yıllık deneyim, ilerlemenin kalıcı olabilmesi için eşitsizliklerin politik ekonomi temellerine odaklanmanın hem önemini hem de zorluklarını ortaya koyuyor.

Kaynakça

Ban, C. (2013). Brazil’s liberal neo-developmentalism: New paradigm or edited orthodoxy? Review of International Political Economy, 20(2), 298–331.

BNDES. (2026, 5 Ocak). BNDES rural credit and land concentration in Brazil: What you need to know. Blog do Desenvolvimento, Special Studies. https://blogdodesenvolvimento.bndes.gov.br/en/serie/special-studies/pBNDES-Rural-Credit-and-Land-Concentration-in-Brazil-What-You-Need-to-Know-p/

Drumond, C. E., & Uchôa, C. F. A. (2026). Land Inequality and Economic Growth in Brazil. Forum for Social Economics, 1–28. https://doi.org/10.1080/07360932.2026.2643649

Gasparini, L. ve Lustig, N. (2011). The rise and fall of income inequality in Latin America. J. A. Ocampo ve J. Ros (Ed.), The Oxford handbook of Latin American economics içinde (ss. 691–714). Oxford University Press.

IBGE. (2025). Synthesis of social indicators 2025.

IBGE. (2026). Indicadores econômicos do Brasil 2025; PNAD Contínua.

IPEA. (t.y.). Ipeadata: Grau de informalidade.

Lambais, G. ve Palma, N. (2026). How a nation was born: Brazilian economic growth, 1574–1920 (CEPR Discussion Paper No. 21341). Centre for Economic Policy Research.

Laudares, H. ve Valencia Caicedo, F. (2023). Tordesillas, slavery and the origins of Brazilian inequality (CEPR Discussion Paper No. 18245). Centre for Economic Policy Research.

Lavinas, L. (2017). The takeover of social policy by financialization: The Brazilian paradox. Palgrave Macmillan.

Neves, J. A. vd. (2022). The Brazilian cash transfer program (Bolsa Família): A tool for reducing inequalities and achieving social rights in Brazil. Global Public Health, 17(1), 26–42.

Palma, J. G. (2012). Was Brazil’s recent growth acceleration the world’s most overrated boom? (Cambridge Working Papers in Economics No. 1248). Faculty of Economics, University of Cambridge. https://www.econ.cam.ac.uk/sites/default/files/publication-cwpe-pdfs/cwpe1248.pdf

Palomo, T. vd. (2025). Tax progressivity and inequality in Brazil: Evidence from integrated administrative data (Report No. 009). EU Tax Observatory.

Pontuschka, R. vd. (2025). Exclusion errors in the Bolsa Família Program: A systematic review of the literature. SAGE Open, 1–21.

Saad-Filho, A. ve Boito, A. (2016). Brazil: The failure of the PT and the rise of the ‘new right’. Socialist Register, 52, 213–230.

Sauer, S. (2019). Rural Brazil during the Lula administrations: Agreements with agribusiness and disputes in agrarian policies. Latin American Perspectives, 46(4), 103–121.

Tahsin, E. (2022). Latin Amerika’nın on yılı: Kalkınma teori ve deneyimleri. Ekin Yayınevi.

Todaro, M. P. ve Smith, S. C. (2015). Economic development (12. baskı). Pearson.

Vergara-Camus, L. ve Fares, T. M. (2026). The state of agribusiness: The politics of rentier strategies of Brazil’s agribusiness, 2003–2025. The Extractive Industries and Society, 29, Article 102089.

Weisbrot, M., Johnston, J. ve Lefebvre, S. (2014). The Brazilian economy in transition: Macroeconomic policy, labor and inequality. Center for Economic and Policy Research.

World Inequality Lab. (2026). World Inequality Database. https://wid.world

Notlar

  1. 2014’te başlayan Lava Jato yolsuzluk soruşturması, Petrobras’ı ve büyük inşaat şirketlerini, neo-kalkınmacı stratejilerin temellerini, Lula’nın iktidar bloğu kapsamında desteklenen sermaye kesimlerini sarstı. Soruşturma, 2016’da Rousseff’in görevden alınmasına giden siyasi süreçte belirleyici oldu. Lula’nın 2018’deki mahkûmiyeti ise 2021’de Federal Yüksek Mahkeme tarafından usul gerekçesiyle iptal edildi. ↑
Önerilen Alıntı: Alıntıyı Kopyala
Emine Tahsin (2026). Brezilya ve Eşitsizliklerin Katmanları: Lula’nın Yolu. Katman Portal. https://katmanportal.com/doi/10.5281/zenodo.24296819
  • Emine Tahsin, İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi İktisat Bölümü’nde öğretim üyesidir. Lisans eğitimini İstanbul Üniversitesi İktisat Fakültesi İngilizce İktisat bölümünde, yüksek lisans ve doktora eğitimini İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü İktisat bölümünde tamamladı. 2011-2012 yılları arasında, doktora sonrası araştırmalarına, Londra Üniversitesi, Latin Amerika Çalışmaları Enstitüsü’nde (Institute of Latin American Studies) devam etti. Kalkınma iktisadı, Latin Amerika ve Karayipler bölgesinde kalkınma deneyimleri alanlarında araştırmalar yürütmektedir. İktisadi kalkınma, iktisadi büyüme, uluslararası ekonomi politik alanında lisans ve lisans üstü düzeyinde dersler vermektedir.

    Diğer Yazıları
Yapay Zeka Kullanımı Beyanı
Güvenilirliği yazar tarafından teyit edilmiş veriden tablo ve grafik oluşturma Dil bilgisi, anlam bozukluğu ve noktalama kontrolü

Yazar, yapay zekâ araçlarını yukarıda belirttiği kapsamda bilimsel yayın etiğine bağlı kalarak kullandığını beyan etmektedir. Yapay zekâ desteğiyle üretilen içeriklerin tüm sorumluluğu yazara aittir.