ABD’de gerçekleştirilen İş Dünyası Eğilimleri ve Görünüm Anketi, firmaların yapay zeka kullanım tercihlerine dair neler söylüyor?
Yapay zekâ algoritmalarının geleceğimizdeki yeri hemen her platformda aktif bir tartışma konusu. Bu algoritmalar, hemen her algoritma için geçerli olduğu üzere, kimi üretim faaliyetlerinde insan emeğini ikame edebilir; ancak potansiyel üretkenlik artışı bu faaliyetlere dönük talebi de artırabilir. Ya da bu faaliyetler için tamamlayıcı nitelikte olan sektörlerde istihdam, bu üretkenlik artışının neticesinde artabilir. Tüm bu olasılıklar mevcut sektör kompozisyonu, sektörlerin birbirleriyle ilişkileri ve bu sektörlerde ücret ve fiyat belirlenme dinamikleri üzerine düşünmeyi zorunlu kılıyor.
Bu yazıda sektörler arası ilişkiler ve adaptasyon süreci üzerine mevcut kuramsal çerçevelere bel bağlamadan bir adım önce, bu değişimlerde söz sahibi olan firmaların görüşlerini ele almaya çalışacağım. İş Dünyası Eğilimleri ve Görünüm Anketi (BTOS), ABD Census tarafından yürütülen; ekonomik koşulları, gelirleri, istihdamı ve yapay zekâ kullanımını takip eden iki haftalık bir anket. Bu ulusal ölçekli ankette istihdam, fiyat ve kârlılığı ilgilendiren bir dizi sorunun yanı sıra, 2025 yılı sonlarından itibaren yapay zekâ algoritmalarına ilişkin iki önemli soru sorulmaktadır:
Soru 7: Bu işletme, son iki hafta içinde herhangi bir iş fonksiyonunda Yapay Zekâ (YZ) kullandı mı? (YZ örnekleri: makine öğrenimi, doğal dil işleme, sanal aracılar, ses tanıma vb.)
Soru 24: Önümüzdeki altı ay içinde, bu işletmenin iş fonksiyonlarından herhangi birinde Yapay Zekâ (YZ) kullanacağını düşünüyor musunuz? (YZ örnekleri: makine öğrenimi, doğal dil işleme, sanal asistanlar, ses tanıma vb.)
Aşağıdaki görsel bu sorulara verilen yanıt oranlarını paylaşıyor: 
Görsel 1: BTOS yapay zekâ kullanımına ilişkin firmaların yanıt oranları
Kaynak: “Business Trends and Outlook Survey” U.S. Census Bureau, U.S. Department of Commerce. Veriye erişim tarihi: 28/6/2026)
Soldaki görsel son iki hafta içinde kullanımı, sağdaki ise önümüzdeki altı ay içinde kullanımı için verilen yanıtları paylaşıyor. Öncelikle not etmek gerekir ki firmaların ezici çoğunluğu, hemen hemen %75’i, YZ algoritmalarını kullanmamaktadır. Ancak bu oran, yavaş da olsa, bir düşüş sergiliyor ve bu değişimin kaynağı belirsizliğin artması değil, bu soruya olumlu yanıt veren firmalar. Neredeyse 2 yılı bulan bu ankete bakarak henüz egemen bir konuma gelmemiş ancak hızla ilerlemekte olan bir teknolojik değişimi gözlemlediğimizi düşünebiliriz. Benzer şekilde “Beklenen yapay zekâ kullanımı” başlıklı sağdaki görsel olumsuz yanıt veren firma oranlarında sert bir düşüşe işaret ediyor: ankete yanıt verdikleri tarihten 6 ay sonrasında da bu algoritmaları kullanmayacaklarını ifade eden firmalar tüm firmaların neredeyse yarısı. Bu oranda da bir düşüş olduğunu gözlemlemek mümkün; ancak soldaki güncel kullanım sorusuna verilen cevapların aksine, 6 aylık gelecekte YZ algoritmalarının kullanılıp kullanılmayacağına dair belirsizlik ön plana çıkıyor. Önümüzdeki 6 ay boyunca bu algoritmalardan faydalanabileceklerinden emin olmayan firmalar, neredeyse emin bir şekilde olumlu yanıt veren firmalar kadar. Görece yüksek belirsizlik yanıtları; teknolojik gelişmeleri takip eden firmaların iyimserliği de içinde bulundukları ekonomik faaliyetlerde YZ algoritmalarının yavaş ya da yüksek maliyetle adapte ediliyor olmasından ileri gelen bir karamsarlığı da ifade ediyor olabilir.
Okuyucunun ilgisine sunmak istediğim bir diğer bulgu adaptasyon sürecinin firma boyutlarıyla ilişkisine dair. Aşağıdaki görsel soru 7 ve 24’e verilen yanıtları işçi sayısı bölmelerine göre sınıflandırarak paylaşıyor: 
Görsel 2: BTOS yapay zekâ kullanımına ilişkin firmaların çalışan sayısına göre sınıflandırılmış yanıt oranları
Kaynak: “Business Trends and Outlook Survey” U.S. Census Bureau, U.S. Department of Commerce. Veriye erişim tarihi: 28/6/2026
Görsel 2, solda, güncel kullanıma dair yanıtları paylaşmakta. Daha önce YZ algoritmalarının kullanımının tüm firmaların %25’ine ulaşamadığını belirtmiştik; ancak güncel kullanım oranlarının firma büyüklüğüne göre sınıflandırılmış yanıtları göstermekte ki büyük firmalar bu dönüşümün önde gelen uygulayıcıları. 20 ila 250 ve üstü işçisi bulunan firmalar anketin yapıldığı dönem içerisinde %20-40 arasında YZ kullanımına dair olumlu yanıt vermişler. 20’den az işçisi olan firmalar içinse yavaş, ancak yukarı yönlü ve %20’ye ancak erişebilmiş olumlu yanıtlardan bahsetmek mümkün. Önümüzdeki 6 ay içinse firmaların tutumları şu anki faaliyetlerinin neredeyse bir izdüşümü: büyük firmalar önümüzdeki 6 ayda da YZ kullanımına en yüksek oranda olumlu yanıt veren grubu oluşturuyor. İşçi sayısına göre yaptığımız bu gruplandırmada 20’den çok işçisi olan firmaların olumlu yanıtlarının genellikle 20’den az işçisi olan firmalara göre daha dalgalı olduğunu ifade etmek de mümkün: büyük firmalar için olumlu yanıtlar 5 puanlık oynamalar gösterirken, küçük firmalar için bu dalgalanmalar çok daha düşük görünüyor.
Son anket verisini kullanarak bu dağılımı sektörel düzeyde de ele alabiliriz. Aşağıdaki görsel yine soru 7 ve 24’e verilen olumlu yanıtları firma büyüklüğü ve bu kez faaliyet gösterdikleri sektöre göre paylaşıyor. 
Görsel 3: BTOS yapay zekâ kullanımına ilişkin firmaların çalışan sayısına ve faaliyet gösterdikleri sektörlere göre sınıflandırılmış yanıt oranları
Kaynak: “Business Trends and Outlook Survey” U.S. Census Bureau, U.S. Department of Commerce. Veriye erişim tarihi: 28/6/2026
Görsel 2’deki bulgularla uyumlu olacak şekilde, YZ kullanımı sektörel düzeyde ele alındığında da büyük firmalarda yoğunlaşmış görünmektedir. Örneğin Görsel 3’ün sağdaki paneli YZ kullanımının en yoğun olduğu sektörleri bilgi teknolojileri, profesyonel hizmetler, finans, kamu hizmetleri ve eğitim hizmetleri olarak sıralamakta ve bütün bu faaliyetler içerisinde yüksek istihdamlı firmaların olumlu yanıt verme oranlarının da daha yüksek olduğunu göstermektedir. Ancak tüm sektörler ve istihdam düzeyleri gözetildiğinde, mevcut kullanımın düşüklüğü hem işçi sayısına göre hem de çoğu sektörde, göze çarpmaktadır. Buna karşılık Görsel 3’ün soldaki paneli önümüzdeki 6 ay içerisinde firmaların beklentilerini paylaşmakta: buna göre YZ’nin yerleşik bir hâlde bulunduğunu ifade edebileceğimiz sektörlerde neredeyse tüm istihdam düzeylerinde olumlu yanıt oranlarında bir artış, geri kalan sektörlerde de orta boyutlu işverenler içinde göreli bir artış söz konusudur. Eğitim hizmetlerinde büyük işverenlerin %80’inden çoğu YZ kullanımına ilişkin soruya olumlu yanıt vermektedir. Bu eğilimin egemen hâl aldığına dönük işaretler söz konusu mu? Aşağıdaki görsel kimi önemli sektörlerde olumlu yanıtların zamana göre değişimlerini paylaşmaktadır. 
Görsel 4: BTOS yapay zekâ kullanımına ilişkin seçilmiş sektörlerdeki firmaların çalışan sayısına ve faaliyet gösterdikleri sektörlere göre sınıflandırılmış yanıt oranları
Kaynak: “Business Trends and Outlook Survey” U.S. Census Bureau, U.S. Department of Commerce. Veriye erişim tarihi: 28/6/2026
Görsel 4, YZ kullanımının yüksek olduğu kimi sektörlerde ve tartışma konusu olan imalat, ulaştırma & depolama sektörlerinde soru 7’ye olumlu yanıt veren firmaların oranlarının yıllara göre değişimlerini istihdam gruplarına göre paylaşmaktadır. Buna göre imalat ve ulaşım & depolama sektörleri, işçi sayısına göre belirli bir ayrım içindedir: büyük işverenlerin YZ kullanımına dair yanıtları %50’leri bulurken, küçük işverenler (bu kez 50 işçiden az) içerisinde bu soruya olumlu yanıt verenler %25’i bulamamaktadır. İmalat ve ulaşım & depolama sektörleri diğer sektörlerden de belirgin bir şekilde ayrışmaktadır: bilgi teknolojileri, eğitim hizmetleri, finans & sigorta ve profesyonel, bilimsel & teknik hizmetlerin hemen tamamında en büyük işverenler genellikle daha yüksek oranda olumlu yanıt verirken, en küçük işverenler de imalat ve ulaşım & depolamaya göre daha yüksek oranda olumlu yanıt vermektedir.
Özetlemek gerekirse: YZ algoritmalarının kullanımının yaygınlaşması bir eğilim olarak kendini göstermektedir. Giderek daha çok firma bu algoritmaları kullanmakta ve daha az firma gelecekte kullanmayacaklarını ifade etmektedir. Ancak bu eğilimler kimi sektörlerde yoğunlaşmış ve büyük işverenlerin verdikleri olumlu yanıtlarla ortaya çıkmış hâldedir. Büyük işverenler, YZ algoritmalarının yaygın olmadığı sektörlerde de YZ kullanımına dair sorulara en çok olumlu yanıt veren grubu oluşturmaktadır; ancak YZ kullanımının egemen olduğu sektörlere kıyasla en büyük işveren gruplarının bu yanıtları henüz oldukça geride görünmektedir.
Bu yazıyı sonlandırdığım sırada Mülkiye’nin iktisat bölümünden ve Katman yazarı Doç. Dr. Emel Memiş hocanın tutuklandığı bilgisini aldım. Emel hocanın ve tüm tutukluların yakınlarına sabır ve bir an önce sevdiklerine kavuşmalarını dilerim.
Yazar, yapay zeka araçlarını yukarıda belirttiği kapsamda bilimsel yayın etiğine bağlı kalarak kullandığını beyan etmektedir. Yapay zeka desteğiyle üretilen içeriklerin tüm sorumluluğu yazara aittir.