Bu yazı dizisinin ilkinde ABD’deki bakım emeği yardımı kanun tasarısını ve bakım emeği ile ilgili alternatif politika önerilerini ele alıyorum.
Bakım emeği, ekonominin önemli bir parçası olsa da bu alandaki politikalar genelde yetersiz kalıyor. Emel Memiş bu yazısında Türkiye’de bakım emeği ile ilgili kanun tasarısını inceledi. Türkiye’dekine benzer bir şekilde ABD’de de bakım emeğiyle ilgili politikalar sınırlı ve çoğu zaman sadece seçim öncesinde gündeme geliyor. Ara seçimler öncesinde başkan yardımcısı JD Vance de çocuk bakımı ile ilgili bir taslak plan gündeme getirdi.
Taslak plana göre evde bakım veren eşlerden biri yıllık 9000 dolar yardım almaya hak kazanacak. Türkiye’deki tasarının aksine, bu plan bütün bakım verenlere açık değil. Bakım verenlerin evli olması ve diğer eşin tam zamanlı çalışması koşulları var. Aynı zamanda taslak planda belirtilmese bile bakım rolünü daha çok kadınların üstlenmesi bekleniyor. Bu plan ücretsiz bakım emeğini önemsiyor gibi görünse de aslında aileleri cinsiyetçi bir iş bölümüne yönlendirerek kadınların istihdamdan uzaklaşmasını teşvik ediyor[1].
Eğer taslak plan kabul edilirse, bu ödemeye ayrı bir bütçe ayırmak yerine Çocuk Bakımı ve Gelişimi Fonu (the Child Care and Development Fund) kullanılacak. Çocuk Bakımı ve Gelişimi Fonu aynı zamanda kreşler için verilen devlet desteğini de içeriyor. Dolayısıyla, fonun buraya aktarılması düşük gelirli ailelere okul öncesi eğitim için verilen devlet desteğinin azalması anlamına geliyor. Bu desteğin amacı düşük gelirli ailelerin çocuk bakımına ulaşabilmeleri sağlamak ve bütün çocuklar için bakım kalitesini artırmak. Düşük gelirli ailelere verilen destek için evli olma şartı gerekmiyor ve bu yardımın çoğu da çocuklarına tek başına bakan ve çalışan ebeveynlere veriliyor. Yeni plana göre ise, örneğin, boşanmış ve çalışmak zorunda olan kadınlar bu fondan faydalanamayacak.
Vance’in planı, yeni bir fon oluşturmadığı için, vadedilenin aksine, özellikle düşük gelirli aileler için, çocuk bakımını zorlaştıracak ve yeterli fon bulamayan çocuk bakım merkezlerinin kapanmasına yol açacaktır. Taslak planın bir diğer eksikliği ise bakım ile ilgili ücretli izin gibi başka aile politikalarını içermemesi. Çocuk bakımının pahalılığına çözüm bulmaya çalışırken tek tarz bir politika önerisi yeterli olmayacaktır. Bu politikalar hem ücretsiz hem de ücretli bakımla ilgili sorunlara çözüm getirecek nitelikte olmalıdır.
Diğer taraftan yakın zamanda yayınlanan politika raporunda, Nancy Folbre bakım ekonomisi ile ilgili üç politika önerisinde bulunuyor. Bunlardan ilki evrensel ve ücretsiz çocuk bakımı hizmeti. New Mexico eyaleti, ABD’de evrensel ve ücretsiz çocuk bakımı sağlayan ilk eyalet. Diğer bazı eyalet ve şehirlerde kısmi olarak ücretsiz çocuk bakımı sağlansa da bunlar bütün çocukları kapsamıyor. Ücretsiz bakım hizmetinin en yaygın örnekleri 3 ve 4 yaş için verilen ücretsiz okul öncesi eğitim. Yakın zamanda New York şehrinde de ücretsiz çocuk bakımı olanağı girişimleri başladı. Dolayısıyla kimi eyaletlerde ulaşılabilir çocuk bakım hizmeti olsa da federal düzeyde çocuk bakımı ihtiyacı tam olarak karşılanamıyor. Folbre (2026) ABD’de ikamet eden bütün çocukları kapsayan ücretsiz bir çocuk bakımı hizmeti öneriyor.
Folbre’nin dikkat çektiği bir diğer konu ise çalışma saatleri. ABD’de kreşlerin standart zamanları genelde iş çıkış saati öncesine denk geliyor. Eğer aileler çocuklarını iş sonrası almak isterlerse ayrı bir ödeme yaparak okul sonrası bakım hizmeti alabiliyorlar. Bu yüzden evrensel çocuk bakımı planlanırken ebeveynlerin çalışma saatleri de göz önünde bulundurulmalı.
Bu raporda yer alan ikinci öneri, aile bireyleri bakımı ve hastalıklar için ücretli izin verilmesi. Ücretsiz bakım hizmetlerinin olması bakım krizine engel olabilecek en önemli politikalardan biri olsa da kimi durumlarda aileler çocuklarına kendileri bakım vermek zorunda kalabilirler. Özellikle bebek bakımı için aileler, ücretli izin alıp kendileri bakım vermeyi tercih edebilirler. ABD’de ülke genelinde bir ücretli izin düzenlemesi yok. Bazı eyaletler ve bazı işyerleri ücretli doğum izni sağlasa da hastalandığında ya da aile bireylerinin bakımı için ücretli izin almak pek yaygın değil. Günümüzde 14 eyalet ve Washington DC’de ücretli aile ve tıbbi izin (Family and Medical Leave) programları uygulanıyor (Folbre, 2026). Bu programa göre, ebeveynler doğum sonrası ilk 12 ay içerisinde 12 haftalık izin alabiliyorlar. Bu izin iş güvencesi ile gelse de her zaman ücretli değil. Folbre (2026)’nin de vurguladığı gibi doğum izninin eksikliği, özellikle annelerin iş bırakmasına, kazançlarının ve emeklilik güvencelerinin azalmasına yol açıyor. Doğum iznine ek olarak, bu program hastalık ve hasta bakımı için de çalışanların izin almasına olanak veriyor. Folbre (2026), hazırladığı politika raporunda bu izinlerin federal düzeyde, daha kapsamlı ve ücretli izin şeklinde uygulanmasını öneriyor.
Folbre’nin son önerisi ise çocuk yoksulluğunu önlemek için çocuklara aylık temel bir gelir verilmesi. Folbre, bu raporda daha önceki politika önerilerini değerlendirerek çocuk başına aylık yaklaşık 426 dolar verilmesini öneriyor. Bu miktar Çocuk Yoksulluğunu Önleme Kanunu (End Child Poverty Act) tasarısının hesaplamalarına dayanıyor. Folbre (2026), vergi indirimi yerine çocuklara özel bir ödenek ayrılmasının, çocuk yoksulluğuna daha iyi bir çözüm olacağını belirtiyor. Vergi indirimi seçeneklerinin (Child Tax Credit ve Earned Income Tax Credit) bu tarz bir ödeneğe kıyasla bazı dezavantajları var. Örneğin çocuk vergi indiriminde geri ödeme seçeneği ile ilgili kısıtlamalar sebebiyle çoğu çocuk bu seçenekten faydalanamıyor. Kazanılmış gelir vergi indirimi seçeneğinde ise faydalananlarının gelirinin dolayısıyla düzenli bir işinin olması gerekiyor (Folbre, 2026). Elbette bu öneri tek başına değil, ücretsiz kamusal çocuk bakımı seçeneğiyle birlikte düşünülmeli.
Sonuç olarak, sadece belli koşulları sağlayan ebeveynlere- üstelik düşük gelirli ailelere verilen fondan- verilecek olan ödenek, çocuk bakımının pahalılığına ya da karşılanamayan bakım sorununa bir çözüm getirmeyecek. Bunun yerine bakım ekonomisi ile ilgili daha kapsamlı politikalar tasarlanmalı, kamu yatırımları planlanmalı ve ücretsiz, evrensel ve kamusal çocuk bakım olanakları sunulmalı.
Önümüzdeki yazıda zaman kullanımı verilerinden faydalanarak, evde çocuk bakımının hangi parasal değere eş olduğu, çocuk bakımı ile ilgili masrafların tahmin edilenden yüksek olduğu ve hangi politikaların bu sorunu çözmede daha etkili olabileceği üzerine yazacağım. Bu yazıda tartışılan taslak planın ve diğer politikaların makro iktisadi olası etkilerine ise ileriki yazılarda değineceğim.
Kaynakça
Davenport, C. (2026, Sept. 5). Trump Officials Draft Plan to Pay At-Home Parents, Using Funds for Working Ones. The New York Times. https://www.nytimes.com/2026/09/05/us/politics/stay-at-home-parents-subsidies.html?unlocked_article_code=1.-1A.G52l.nRVZHnzktF6R&smid=nytcore-ios-share.
Memiş, E. (2026). “Ev Emekçileri, Bakım Verenler, Ev İşçileri, Bakım Hakkı ve Kamusal Bakım Hizmetleri Hakkında Kanun Teklifi” Üzerine. Katman Portal. https://katmanportal.com/doi/10.5281/zenodo.22728190.
Grose, J. (2026, Sept. 9). JD Vance Doesn’t Want to Help Married Parents. He Wants to Hurt Single Mothers. The New York Times. https://www.nytimes.com/2026/09/09/opinion/trump-vance-single-parents-married-family.html?unlocked_article_code=1.AlE.rgJt.v8mPefAwE7Rp&smid=url-share.
Folbre, N. (2026). The Care Package: Support for Family Care Provision in the U.S.. Political Economy Research Institute. https://peri.umass.edu/wp-content/uploads/2026/07/THE-CARE-PACKAGE-Support-for-Family-Care-Provision-in-the-U.S.pdf.
Notlar
- Konu ile ilgili basında yer alan daha kapsamlı tartışma ve eleştiriler için Jessica Grose ve Coran Devenport’un New York Times gazetesindeki yazıları okunabilir. ↑
Yazar bu yazının hazırlanmasında yapay zeka aracı kullanmamıştır.